(شیوه بازیگری با توجه به سیستم استانیسلاوسکی)
1- «رئالیست»[1] چیست؟
نام رئالیسم[2] و قواعد مکتب آن را نخست
«شانفلوری» در اولین نوشته های خود بتاریخ 1843 به میان آورد. در «مانیفست
رئالیسم» چنین نوشت: «عنوان «رئالیست» به من نسبت داده میشود، همانطور که
عنوان «رومانتیک» را به نویسندگان و شاعران سال1830 اطلاق می کنند.»
رئالیست و برون گرایی:
رئالیسم در درجة اول بصورت مشف و بیان
واقعیتی می شود که رومانتیسم[3] یا توجهی به آن نداشت و یا آن را مسخ می
کرد. در این دوران سلطة علم و فلسفه اثباتی[4] رمان نمی تواند وجود خود ار
توجیه کند مگر با کنار گذاشتن وهم و خیال و توسل به مشاهده. فلوبر می گوید:
«رمان باید همان روش علم را برای خود برگزیند.» و تن می گوید: «امروز از
زرمان انتقاد و از انتقاد تا رمان فاصلة زیادی نیست. هر دو تحقیق و مطالعه
ای در بارة انسان هستند.» همة آن چیزهایی که در رومانتیسم، چیزی غیرواقعی
را جایگزین واقعیت می کرد: (از قبیل ماوراءالطبیعه، فانتزی، رؤیا، افسانه،
جهان فرشتگان، جادو و اشباح) حق ورود به قلمرو رئالیسم ندارند.
البته توجه به سرزمین های دیگر و به زمان
های دیگر (سفر در مکان و سفر در زمان) که از مشخصات رومانتیسم بود، هیچکدام
از ادبیات رئالیستی حذف نشده اند. اما جای خیالبافی در بارة سرزمین های
دوردست را سفر واقعی و مشاهدة آن سرزمین ها گرفته است: فلوبر پیش از نوشتن
«سالامبو» به «تونس» سفر می کند و طبعاً چون سفر در داخل هر کشور آسانتر از
سفر به کشورهای دوردست است رمان های نویسندگان رئالیست بیشتر شرح و تحلیل
شهرها و محله های سرزمین خودشان را در بر دارد. (بعنوان مثال: استکهلم در
آثار استریندبرگ، نورماندی در آثار فلوبر و موپاسان، «بری» در آثار
ژرژساند، «سیسیل» در آثار ورگا و رومانی در آثار امینسکو جای مهمی را اشغال
کرده اند.
تاریخ نیز الهام بخش آثار رئالیستی متعددی
است. از سالامبوی فلوبر گرفته تا رمان های «هنریک سینکویچ» که لهستان بین
سالهای 1648 و 1672 را بازسازی می کند. اما رمان نویس رئالیست تاریخ را هم
زمینه ای برای آگاهی های دقیق تلقی می کند نه سرچشمه ای برای خیالبافی. از
اینرو گذشته ای که در آثار رئالیستی مطرح می شود بیشتر گذشتة نزدیک جامعه
ای است که خود نویسنده متعلق به آن است. شانفلوری در سال 1872 رئالیسم را
چنین تعریف می کند: «انسان امروز، در تمدن جدید.» و در سال 1887 موپاسان
صورت دیگری از این تعریف را می آورد: «کشف و ارائة آنچه انسان معاصر واقعاً
هست.» خلاصه اینکه نبوغ نویسندة رئالیست در خیالبافی و آفریدن نیست، بلکه
در مشاهده و دیدن است.
نمی توان رومانتیسم و رئالیسم را بعنوان
دو مکتب «غیرواقعی» و «واقعی» در برابر هم قرار داد. رومانتیسم جهان محسوس
را کشف کرده است و در واقع، سرآغازی برای رئالیسم است. اما رومانتیسم
وقتیکه واقعیت را در بر می گیرد، با شتاب و با ذهنیت به آن می پردازد.
رئالیسم همان جایگزین رومانتیسم
می شود که تجزیه و تحلیل جای ترکیب را
می گیرد و کشف و جستجوی دقیق جانشین الهام یکپارچه می شود. رئالیسم طرفدار
تشریح جزئیات است. وقتی بالزاک می نویسد: «تنها تشریح جزئیات می تواند به
آثاری که با بی دقتی «رمان» خوانده شده اند ارزش لازم را بدهد.» و وقتی
«استاندال»[5] از «حادثة کوچک واقعی» حرف می زند در واقع هر دو از رئالیسم
خبر می دهند.
«واترلو»ی هوگو در «بینوایان» رومانتیک است و واترلوی «استاندال» در «صومعة پارم» رئالیستی است.
این طرفداری از آگاهی عینی و دقیق که بر
رئالیسم غربی حکمفرماست زائیده شرایط فکری و اجتماعی خاصی است. عصر، عصر
علم و فن است. همة متفکران بزرگ زمان می کوشند به روش آگاهی و روش عمل
دقیقی دست یابند: شناختن دنیا برای تغییر دادن آن. در بارة این شناخت و
نتیجة این آگاهی ها هم به هیچوجه خیالبافی و پناه بردن به عالم رؤیا جایز
نیست. علوم، روشهای دقیق خود را دارند. و قوانینی که در زمینة واقعیت بدست
آمده است – از قبیل مفید بودن، تحول، انتخاب طبیعی و مبارزة طبقاتی – در
عین حال که بما امکان عمل در بارة دنیا می دهند، ما را از اینکه در خارج از
حدود آن ها اقدام کنیم منع می کنند و به یک پذیرش عمقی مجبورمان می سازند.
[1] - مکتبهای ادبی – رضا سید حسینی – ج 1- انتشارات نگاه صفحة 267
[2] - Realisme
[3] -Romantisme
[4] - Positivisme
[5] - Stendnal
